Άρωμα γυναίκας σε «αντρικά» επαγγέλματα, από τη Φωτεινή Μπαλούτσου
Φωτογραφήματα, της δικηγόρου Φωτεινής Μπαλούτσου
Αναλογιζόμενοι την θέση της γυναίκας στο κοινωνικό και επαγγελματικό γίγνεσθαι ανά τους αιώνες διαπιστώνουμε με πικρία πως πολλά «όνειρα» και ευκαιρίες επαγγελματικής ανάδειξης και καταξίωσης χάθηκαν. Η αιτία μία και μοναδική… η φύση της, το «φύλο της». Αυτή η έμφυλη διάκριση που καθόριζε από την παιδική ακόμη ηλικία τον επαγγελματικό προορισμό και προσανατολισμό της γυναίκας, μείωνε συγχρόνως αισθητά τον κατάλογο των επαγγελματικών επιλογών, περιορίζοντας την σε επαγγέλματα που θεωρητικά ταίριαζαν μονάχα στη φύση της.
Μια «φύση» που αμφισβητήθηκε για όλα τα προτερήματα της. Για την αξία της , το πνεύμα της, τις επιλογές και τα «θέλω» καθώς και τα δικαιώματά της. Για όλα αυτά που στο «άρρεν» φύλο ήταν δεδομένα και απλώς υπαρκτά από την στιγμή της γέννησης του, για την γυναίκα αποτελούσαν» σκόπελο» που έπρεπε να προσπεράσει, να διεκδικήσει σθεναρά ή απλά να αποδεχτεί σιωπηρά.
Διότι η κοινωνία, η θρησκεία, οι προκαταλήψεις και η ανδροκρατούμενη «κοσμοθεωρία» κινούνταν γύρω από στερεότυπα και στεγανά μισογυνισμού και υποβάθμισης του γυναικείου πνεύματος.
Η ικανότητα της γυναίκας ως «εργαζόμενης» περιοριζόταν αποκλειστικά στις δουλειές της οικίας και μόνο όταν οι κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες το επέτρεπαν εργαζόταν και εκτός σε δουλείες κυρίως χειρωνακτικές και σκληρές αφού δεν θεωρούνταν αρκετά «ευφυής» για να μορφωθεί.
Από τον 19ο αιώνα οι γυναίκες αρχίζουν να διεκδικούν αγωνιστικά το δικαίωμα στη μόρφωση συναντώντας τεράστια εμπόδια. Το δικαίωμα αυτό κερδήθηκε σταδιακά και το πρώτο επάγγελμα που δόθηκε σαν ευκαιρία σε κορίτσια εκείνης της εποχής ήταν της δασκάλας για όσες είχαν επαγγελματικές και επιστημονικές φιλοδοξίες. Και πάλι όμως, η παιδαγωγική κατάρτιση ήταν υποβαθμισμένη σε σχέση με την αντίστοιχη των αντρών δασκάλων.
«Τι δουλεία έχει ένα κορίτσι στο σχολείο; Και οι δουλειές του σπιτιού από ποιον θα γίνουν;»
Τόσο τα κοινωνικά όσο και τα οικονομικά στερεότυπα, η πεποίθηση δηλαδή πως η γυναίκα δεν έχει τις ικανότητες του άντρα σε πνευματικό και μορφωτικό επίπεδο επηρέασαν κατά πολύ την επιλογή ενός επαγγέλματος. Το ίδιο ίσχυε και για την σωματική της διάπλαση. Ως «ασθενές φύλο» δεν είχε καμία ευκαιρία σε επαγγέλματα που απαιτούσαν μυϊκή δύναμη.
Από μικρή ηλικία η σχέση «φύλου» και «επαγγέλματος» είναι άρρηκτα συνδεδεμένες. Διότι η παραδοσιακή αντίληψη θέλει το αγόρι δυνατό, να επικεντρώνεται στην σταδιοδρομία του και να έχει δυναμικές και φιλόδοξες επιλογές.
Αντίθετα για το κορίτσι οι επιλογές του είναι περιορισμένες και συνδυασμένες με τα οικογενειακά καθήκοντα. Το επάγγελμα πρέπει να αφήνει χώρο και χρόνο για την οικογένεια και οι στόχοι να μην είναι υψηλοί ώστε να χαθεί το «μήνυμα» ότι ο προορισμός του είναι ο γάμος και ο ρόλος της νοικοκυράς ισχυρότερος από αυτόν της εργαζόμενης γυναίκας. Με αποτέλεσμα η διάκριση αυτή να επιφέρει την σύγκρουση των δύο ρόλων και τον αναπόφευκτο περιορισμό των επιλογών στα «γυναικείου τύπου» επαγγέλματα.
Σύμφωνα με έρευνες οι «διαφορές» που παρατηρούνται στην επιλογή επαγγελμάτων αντρικών ή γυναικείων συνδέονται με την όλη διαδικασία κοινωνικοποίησης τους μέσα στην οικογένεια και της αντίληψής τους για τους «κοινά αποδεκτούς» ρόλους των δύο φύλων.
Ποιος όμως αποφάσισε αυτόν τον διαχωρισμό; Ο οδηγός ταξί πρέπει να είναι απαραίτητα άντρας και η baby sitter αποκλειστικά γυναίκα;
Ιστορικά παραδείγματα μαρτυρούν ότι οι κοινωνικοί παράγοντες έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στις επαγγελματικές καριέρες. Τα στερεότυπα με τα οποία μεγαλώνουν τα παιδιά και οι γονείς καθώς και το πώς και πόσο οι γονείς υποστηρίζουν τα παιδιά τους να ακολουθήσουν ένα τέτοιου είδος επάγγελμα. Ακόμη και τα παιδικά μας παιχνίδια μας εγκλωβίζουν σε στερεότυπα.
Η ιατρική επιστήμη αποδεικνύει ότι υπάρχουν διαφορές στον εγκέφαλο σε διάφορα επίπεδα ανατομικά, λειτουργικά, μοριακά, νευροτικά και άλλα. Αυτές όμως οι διαφορές δεν έχουν συσχετιστεί με συγκεκριμένες διαφορές του φύλου στην συμπεριφορά και σε καμία περίπτωση, με διαφορές ως προς τις ικανότητες να ασκήσουν κάποιο επάγγελμα.
Φτάνοντας λοιπόν στο σήμερα, διαπιστώνουμε ότι η κοινωνική νόρμα έχει αλλάξει αισθητά. Ο διαχωρισμός πλέον των επαγγελμάτων με βάση το φύλο τείνει να εξαλειφθεί αφού η «ανδρεία» των γυναικών είναι συνυφασμένη με την ίδια τους την ύπαρξη. Είτε πρόκειται για επαγγέλματα που απαιτούν μυϊκή δύναμη είτε πνευματική ευστροφία, οι γυναίκες απέδειξαν πως τα καταφέρνουν παντού επιτυχώς. Και αυτό διότι υπάρχουν γυναίκες που ξεπέρασαν τα στερεότυπα και καταφέρνουν να διαπρέψουν σε επαγγέλματα που κάποτε θεωρείτο αδιανόητο να ασκηθούν από αυτές.
Ξεπέρασαν ταμπού και προκαταλήψεις και κατάφεραν να ασχοληθούν με επαγγέλματα δύσκολα. Η δύναμη ψυχής που επέδειξαν παραγκώνισε τις αντιξοότητες και τις έκανε να ασχοληθούν επαγγελματικά με ότι ονειρεύτηκαν. Είτε από ανάγκη είτε από αγάπη για μια συγκεκριμένη δουλειά κατέρριψαν το «μύθο» ενός αντρικού επαγγέλματος και έφτιαξαν μια νέα πραγματικότητα.
Η γυναίκα κατάφερε να ξεχωρίσει και να επιβληθεί σε «ανδροκρατούμενους» επαγγελματικά χώρους χάρη στην πολυεπίπεδη σκέψη της, την ενσυναίσθηση και την κριτική της ικανότητα. Χάρη στην ευστροφία και την «φύση» της να αναλαμβάνει πολλούς και απαιτητικούς ρόλους.
Πέρα από το χώρο της ιατρικής, της εκπαίδευσης, της πολιτικής, τομείς που έχουν πια κατακλυστεί από το γυναικείο «άρωμα» κατάφεραν και κατέλαβαν επαγγελματικές θέσεις και σε άλλους δύσκολους χώρους ως πιλότοι, ως αστροναύτες, οδηγοί βαρέων οχημάτων, οδηγοί ταξί, στα σώματα ασφαλείας, ως διαιτητές, σε οικοδομές, ως ηλεκτρολόγοι ή υδραυλικοί καθώς και στον κατεξοχήν «ανδροκρατούμενο» και σκληρό χώρο του στρατού.
Εφόσον πια τόσο οι γυναίκες όσο και άντρες έχουν ισότιμη εκπαίδευση και μόρφωση και ουδείς στερείται πνευματικού επιπέδου, η επιλογή επαγγελματική καριέρας ή εργασίας είναι αποκλειστικά προσωπική υπόθεση και όχι επιβεβλημένη επιλογή λόγω «φύλου». Η ισότητα όμως δεν συνεπάγεται εξομοίωση. Ίσοι δεν σημαίνει ίδιοι, αλλά ισότιμοι και αυτό δεν αναιρείται από το γεγονός πως υπάρχουν βιολογικές διαφορές μεταξύ των.
Άλλωστε στις μέρες μας ισχύει πια και το αντίθετο. Πολλά επαγγέλματα που ασκούνταν αποκλειστικά από γυναίκες σήμερα κυριαρχούνται από άντρες όπως, ο τομέας της μαγειρικής, της μόδας, της κομμωτικής, της αισθητικής. Σε καμιά περίπτωση όμως δεν δυσκολεύτηκαν να εισέλθουν στο χώρο ούτε αντιμετώπισαν έμφυλη διάκριση γι’ αυτή τους την επιλογή.
Η κοινή ομολογία των γυναικών που εισχώρησαν σε επαγγελματικά ανδροκρατούμενους χώρους, είναι πως στην αρχή γεμάτες ενθουσιασμό κατέβαλαν προσπάθεια να αποδείξουν πως τα καταφέρνουν εξίσου καλά με τους άντρες συναδέλφους τους. Έπρεπε να περάσει χρόνος ώστε να κερδίσουν την εύνοια και την εμπιστοσύνη τους και ας κατείχαν τις ίδιες δεξιότητες. Επικεντρωμένες στη δουλειά και στο στόχο τους προσπάθησαν να αντιμετωπίσουν με χιούμορ και αδιαφορία σεξιστικά σχόλια και υποτιμητικές συγκρίσεις. Διότι, οι προκλήσεις περιπτώσεων ανθρώπων με αναχρονιστικές αντιλήψεις και στερεότυπα δεν έχουν εξαφανιστεί. Απλά με το πέρασμα των χρόνων η νέα κατάσταση παγιώθηκε και δεν προξενεί πια τόσο αρνητική εντύπωση.
Ο δυναμικός ρόλος της γυναίκας άλλαξε την παγκόσμια ιστορία με αποτέλεσμα η ένταξή της στην οικονομική, κοινωνική και πολιτική ζωή να συγκαταλέγεται ανάμεσα στις πιο σημαντικές εξελίξεις των τελευταίων εκατό ετών.
Ο αναχρονιστικός διχασμός περί επιλογής επαγγέλματος βάση της γυναικείας υπόστασης αποτελεί πια «ανάμνηση». Γνώμονας και κίνητρο σε κάθε γυναίκα ας είναι η προσωπικότητά της, ο επαγγελματισμός , τα όνειρα και οι ανάγκες της. Ας επιλέξουν το δυναμικό επάγγελμα που ονειρεύτηκαν χωρίς « ΔΕΥΤΕΡΕΣ ΣΚΕΨΕΙΣ» και ενδοιασμούς.
Ο επαγγελματισμός προσανατολισμός για κάθε μία ξεχωριστά είναι «χάρτης ονείρων» και καμιά λογοκρισία κοινωνική, φιλική ή οικογενειακή δεν πρέπει να τον σβήσει!!
