Πρωταπριλιά: Αναβιώνει σήμερα το έθιμο με ψέματα, φάρσες και κατασκευασμένες ειδήσεις
Σήμερα, 1η Απριλίου (Πρωταπριλιά), τα ψέματα και οι φάρσες έχουν την τιμητική τους, αφού αναβιώνει το παραδοσιακό έθιμο.
Δεν είναι τυχαίο το γεγονός, ότι θεωρείται η αγαπημένη ημέρα των παιδιών, αφού επιδιώκουν να σκαρφιστούν αστείες φάρσες για να «κοροϊδέψουν» τους γονείς, τους φίλους τους καθώς και τους δασκάλους τους. Ποιος είναι, όμως, ο λόγος που λέμε ψέματα την συγκεκριμένη ημέρα του χρόνου;
Η πιο διαδεδομένη εκδοχή για την καθιέρωση του εθίμου πιθανότατα βρίσκεται στην Γαλλία του 16ου αιώνα.
Οι Γάλλοι γιόρταζαν την Πρωτοχρονιά την 1η του Απρίλη ώστε να είναι κοντά στο Πάσχα και να σηματοδοτεί και την αρχή της Άνοιξης. Το 1564 αυτό το έθιμο ήρθε να αλλάξει ο βασιλιάς Κάρολος Θ’ όπου μετέθεσε την Πρωτοχρονιά την 1η Ιανουαρίου, ώστε να συμβαδίζει με όλες τις ευρωπαϊκές χώρες.
Η αλλαγή, όμως, δεν άρεσε σε ορισμένους πολίτες, οι οποίοι συνέχιζαν να γιορτάζουν την Πρωτοχρονιά την πρώτη ημέρα του Απριλίου, ενώ οι υπόλοιποι τους κορόιδευαν με φάρσες και ψεύτικα πρωτοχρονιάτικα δώρα.
Επίσης, μια εκδοχή για την καθιέρωση της Πρωταπριλιάς αφορά στους Κέλτες ψαράδες, οι οποίοι ξεκινούσαν το ψάρεμα από τον Απρίλιο που ο καιρός ήταν πιο ευνοϊκός. Οι συνθήκες δεν ήταν πάντα ιδανικές, ωστόσο, οι ψαράδες για να μην ντροπιαστούν, έλεγαν διάφορα ψέματα και ιστορίες για τα ψάρια που δήθεν «έπιασαν».
Από τους Γάλλους και τους Κέλτες το έθιμο επεκτάθηκε σ’ όλο τον κόσμο, με προεξάρχουσες τις εφημερίδες στις αρχές του 20ου αιώνα και στη συνέχεια τα ηλεκτρονικά μέσα ενημέρωσης, που συχνά μεταδίδουν πολύ επιτυχημένες ειδήσεις – φάρσες.
Με την εξάπλωση του Ίντερνετ, η Πρωταπριλιά έχει γίνει πλέον καθημερινή συνήθεια, δεδομένου ότι κυκλοφορούν και αρκετές ψεύτικες ειδήσεις (fake news). Επιπλέον, υπάρχουν και τα λεγόμενα «hoax» που θεωρούνται διαδικτυακές φάρσες.
Πρόκειται για κατασκευασμένες ιστορίες που με περίτεχνο τρόπο μπορούν να ξεγελάσουν ακόμη και τον πιο ανυποψίαστο αναγνώστη.
Στον ελληνικό χώρο το έθιμο πρέπει να ήταν γνωστό από την εποχή των Σταυροφοριών. Η συνήθεια να λένε ψέματα εκείνη την μέρα, δεν είναι άγνωστη στην Ελλάδα. Μάλιστα, αποτελεί, όπως υποστηρίζει ο λαογράφος Γεώργιος Μέγας, συνήθη μηχανισμό στην προσπάθεια εξασφάλισης της επιτυχίας μιας μαγικής ενέργειας ή ενός δύσκολου έργου, βάσει της αντίληψης ότι η ψευδολογία ξεγελά και εμποδίζει τις βλαπτικές δυνάμεις. Και το ψέμα της Πρωταπριλιάς είναι «ένα σκόπιμο ξεγέλασμα των βλαπτικών δυνάμεων που θα εμπόδιζαν την αγροτική παραγωγή», σύμφωνα με το λαογράφο Δημήτριο Λουκάτο.
